PORTAL DLA SENIORÓW
 

Deputat węglowy dla emerytów - podstawa prawna

Deputat węglowy dla emerytów górniczych z wolna odchodzi w niepamięć. W październiku 2017 roku Sejm przyjął ustawę o świadczeniu rekompensacyjnym z tytułu utraty prawa do bezpłatnego węgla. W myśl której emeryci górniczy otrzymają po 10 tysięcy złotych rekompensaty za utracone prawo do deputatów węglowych (zgodnie z art. 4 ust.1 ww. ustawy). Na tym temat ich dawnych przywilejów ma zostać zamknięty. W ustawowym terminie wnioski o rekompensatę za deputat węglowy dla emerytów górniczych złożyło 236 tysięcy osób.
 

Deputat węglowy dla emerytów górniczych - podstawa prawna

Deputaty węglowe były swoistym składnikiem wynagrodzenia stosowanych w niektórych gałęziach przemysłu, przede wszystkim w górnictwie. Były wypłacane w naturze (czyli w węglu) lub w postaci ekwiwalentu pieniężnego. Przywilej ten obejmował również emerytów i rencistów mających za sobą pracę w kopalni.
Jeżeli chodzi o deputat węglowy dla emerytów górniczych, podstawą prawną były zbiorowe układy pracy. Deputaty węglowe w różnych spółkach były różne. W niektórych pracownikom i emerytom przysługiwało po 2-3 tony, w innych – po 8 ton węgla rocznie. Z czasem coraz więcej firm zaprzestawało wydawania węgla, przechodząc na pieniężne ekwiwalenty. Ich wysokość była ustalana na podstawie corocznego obwieszczenia Ministerstwa Gospodarki odnośnie średniej ceny węgla (orzech II) z IV kwartału poprzedniego roku.
Jednak w ostatnich latach spółki węglowe w ogóle zaczęły zawieszać prawa do deputatu. Sprawą zajął się Sejm i kwestię uregulował, przyjmując ustawę z 23 listopada 2018 r. o świadczeniu rekompensacyjnym z tytułu utraty prawa do bezpłatnego węgla oraz z tytułu zaprzestania pobierania bezpłatnego węgla przez osoby niebędące pracownikami przedsiębiorstwa górniczego. Ustawa ta obowiązuje od 22 stycznia 2019 r.   

Ustawa o deputacie węglowym dla emerytów górniczych

Na podstawie ustawy o świadczeniu rekompensacyjnym z tytułu utraty prawa do bezpłatnego węgla, przyjętej 24 października 2017 roku i ustawie z 23 listopada 2018 r. (wspomnianej powyżej), emeryci i renciści mający za sobą pracę w górnictwie, którzy mieli ustalone prawo do deputatów węglowych, a którym to prawo zawieszono, otrzymają jednorazową rekompensatę. Ma ona wynosić 10 tysięcy złotych. Prawo to przysługuje również osobom pobierającym renty rodzinne po zmarłych górnikach (wdowy, wdowcy i sieroty), jak i również byłym pracownikom przedsiębiorstw górniczych, z którymi, nie z ich winy, rozwiązano stosunek pracy (art.2 pkt. Ustawy z 23.11.2018 r.).
Według szacunków Ministerstwa Gospodarki, do otrzymania odszkodowania za deputaty węglowe uprawnionych jest 235 376 osób. Każdy, kto chciał otrzymać wypłatę, musiał złożyć specjalny wniosek. Ustawa narzuciła w tej kwestii iście ekspresowe tempo – górniczym emerytom i rencistom rząd dał czas jedynie do 18 listopada 2017 r. Trzeba jednak przyznać, że zainteresowani nie zaspali. W ustawowym terminie wpłynęło ponad 236 tysięcy wniosków, a więc więcej, niż przewidywał rząd (zapewne nie wszystkie zostały złożone przez osoby uprawnione).

Kiedy wypłata rekompensat za deputaty węglowe?

Ministerstwo Gospodarki zapowiedziało w 2017 r., że chce większości uprawnionych do otrzymania rekompensat za utracone deputaty węglowe wypłacić pieniądze przed świętami Bożego Narodzenia. W sumie ten swoisty prezent pod choinkę będzie kosztować Skarb Państwa 2,3 miliarda złotych.
Co ważne, ponieważ termin składania wniosków był bardzo krótki, rząd zapowiedział, że w uzasadnionych przypadkach rozpatrzone zostaną także wnioski złożone po dacie 18 listopada 2017 r.
Aktualnie w 2019 r., zgodnie z art.14 Ustawy o świadczeniu rekompensacyjnym z tytułu utraty prawa do bezpłatnego węgla oraz z tytułu zaprzestania pobierania bezpłatnego węgla przez osoby niebędące pracownikami przedsiębiorstwa górniczego, wypłata rekompensat nastąpi od dnia 1 czerwca 2019 r. Maksymalny limit wydatków, jaki przygotowano w związku z tymi wypłatami to 240,8 mln zł.
Rekompensata za utracone deputaty węglowe, w kwocie 10 000 zł., będzie wypłacana jednorazowo przez właściwe przedsiębiorstwa górnicze. Wniosek o jej wypłatę musi zawierać wszystkie elementy wymienione w art. 5 ww. ustawy (m.in. wszystkie dane osobowe, PESEL, sposób wypłaty, podpis i datę). Do wniosku należy dołączyć dokumenty, potwierdzające uprawnienie do rekompensaty oraz oświadczenie o treści, wskazanej w ustawie (art. 5 pkt. 3 ww. ustawy).

Najwięcej wniosków o rekompensatę

Ministerstwo Gospodarki podało, że najwięcej, bo aż 132 tysiące wnioski o wypłatę rekompensat za utracone deputaty węglowe przyjęła Spółka Restrukturyzacji Kopalń. Tu wnioski składali emeryci i renciści związani dawniej z Kompanią Węglową, Katowickiem Holdingiem Węglowym oraz kopalnią Kazimierz-Juliusz. 52 tysiące wniosków złożono w Jastrzębskiej Spółce Węglowej, a 44 tysiące – w Polskiej Grupie Górniczej. Do tego należy doliczyć 4,8 tysiąca w kopalniach Tauron Wydobycie oraz 2,8 tysiąca – Lubelski Węgiel Bogdanka.

Deputat węglowy – kto go nie dostanie?

Rząd przyznaje, że około 12 tysięcy osób nie może się ubiegać o rekompensatę za deputaty węglowe. Połowa z nich związana była z Polską Grupą Górniczą, 4 tysiące – z Jastrzębską Spółką Węglową, a 2 tysiące – Spółką Restrukturyzacji Kopalń. Ministerstwo Gospodarki przekonuje, że w przypadku tych osób prawo do rekompensaty zostało skutecznie i legalnie wypowiedziane
Przedsiębiorstwo górnicze odmówi również wypłaty rekompensaty, jeśli ubiega się o nią osoba nieuprawniona lub wniosek został złożony po terminie tzn. po upływie 90 dni od wejścia w życie ustawy w dniu 22.01.2019 r. Ustawodawca szczegółowo określił krąg osób uprawnionych w art. 2 pkt. 1 przedmiotowej ustawy.

Deputat węglowy wypłacany przez ZUS

Oprócz wyżej wymienionych, prawa do 10-tysięcznej rekompensaty nie mają osoby, którym ekwiwalent pieniężny za węgiel wypłaca Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Chodzi o emerytów i rencistów związanych w przeszłości z kopalniami, które zostały zlikwidowane przed 1 stycznia 2007 roku – w tych przypadkach obowiązek wypłaty ekwiwalentu wziął na siebie ZUS.
Ważne: z kwoty rekompensaty nie dokonuje się potrąceń i egzekucji (art. 9 ww. ustawy), co oznacza, iż w całości trafia ona do rak osoby uprawnionej.
 

Konsultacja merytoryczna prawnik Jolanta Woźniak 

Czytaj też:
Emerytura obywatelska – czym jest?
Emerytura częściowa – czym jest i czy się opłaca?
Emerytura policyjna – jak obliczyć? Wysokość i zasady

 

 

 

 

 

 

 

Oceń artykuł

(liczba ocen 0)