Żałoba to zarówno stan serca i umysłu, pogrążonych w żalu po stracie bliskiej osoby, jak i zewnętrzna manifestacja tego smutku. Żałoba to szok, bunt i depresja, to także czarne ubiory i powściągliwość w korzystaniu z życia. Zobacz, jak przebiega i ile czasu psychika potrzebuje, by poradzić sobie ze stratą bliskich, ile trwa w polskiej kulturze żałoba po babci, dziadku, ojcu, matce, bracie, teściu.

Żałoba – tradycja czy stan wewnętrzny?

Żałoba, jak głosi definicja kulturowa, jest uzewnętrznionym odzwierciedleniem bólu po stracie bliskiej osoby. W definicji tej ewidentnie odróżnia się żałobę od przeżywania straty, postrzegając ją w kategoriach zewnętrznej manifestacji, zaś przeżywanie straty – jako wewnętrzny proces psychologiczny. Tym samym żałoba lokowana jest bardziej w kręgu zachowań kulturowych, związanych z tradycją i obyczajowością, polegających na noszeniu ciemnych ubrań, zachowaniu powagi, powstrzymywaniu się od rozrywek przez pewien określony czas.

Nie można jednak rozpatrywać jej w oderwaniu od autentycznych przeżyć towarzyszących człowiekowi po śmierci bliskiej osoby – dlatego używanie terminu żałoba w sensie psychologicznym również jest uprawnione i spotykane, a sama psychologia na ten temat ma do powiedzenia naprawdę dużo. W tym sensie żałoba jest nie tyle manifestacją polegającą na wdziewaniu czarnych ubrań, lecz wewnętrzną, duchową raną.

Sprawdź: Kondolencje – wzór. Jak składać kondolencje z powodu śmierci?

Ile trwa żałoba?

Żałoba to element kulturowy, obecny większości rozwiniętych cywilizacji na świecie. Tak jak wspomnieliśmy wyżej, w ten sposób rozumiana jest zestawem zewnętrznych manifestacji smutku z powodu odejścia bliskiej osoby. W tym sensie pytanie ile trwa żałoba jest pytaniem dotyczącym tradycji, norm kulturowych i społecznych, a nie realnych przeżyć.

W polskiej kulturze przyjęło się uważać, że żałoba po współmałżonku trwa rok i 6 tygodni. Żałoba po matce i żałoba po ojcu powinny trwać rok, przy czym przez pierwszych 6 miesięcy jest to pełna żałoba (manifestowana przez czarne stroje), a drugie 6 miesięcy to tak zwana pół-żałoba, przeżywana w tonacji szarej. Żałoba po babci i żałoba po dziadku trwają pół roku, podobnie jak żałoba po bracie czy siostrze. Po dalszych krewnych w żałobie pozostajemy przez 3 miesiące.

Zobacz: Ile kosztuje pogrzeb

Jak manifestować żałobę?

Żałobę manifestujemy poprzez czarny ubiór – to najbardziej wymowny i powszechny symbol żałoby. Jeśli chcemy się trzymać żałoby ortodoksyjnie, w czerni nosimy się do końca jej trwania. Po tym czasie dobrze jednak byłoby zmienić tonację – nie będzie to oznaczać braku szacunku dla zmarłego, nam jednak pomoże wrócić do normalnego funkcjonowania w świecie żywych.

Osoby manifestujące żałobę powinny się powstrzymać od udziału w hucznych imprezach – taniec, alkohol zdecydowanie nie są w tym okresie wskazane.

Pamiętajmy jednak – żałoba jako zewnętrzna manifestacja, jest jedynie zwyczajem, normą kulturową i społeczną. Nie narzucają jej żadne normy prawne i formalne, również normy Kościoła Katolickiego.

Czytaj także: Dyspozycja na wypadek śmierci – informacje

Żałoba – czy to można wyliczyć czas jej trwania?

Pytania „ile trwa żałoba po babci lub po dziadku” mogą jednak nieco mierzić, jeśli ktoś postrzega żałobę w kategoriach przeżyć wewnętrznych, a nie zewnętrznej manifestacji. Bo czy można odpowiedzieć na pytanie, ile trwa żałoba, jak długo powinniśmy odczuwać ból, smutek, tęsknotę? Na pewno nie da się tego ująć w formie prostej porady, żałoba rozumiana w sposób jedynie psychologiczny, jest kwestią intymnych, bardzo indywidualnych odczuć.

Oczywiście, psychologia mówi nam dużo na temat przeżywania żałoby i tego, jak długo ona trwa, nie mniej, jest to konstrukt teoretyczny, bazujący na wiedzy o mechanizmach zachodzących w ludzkim mózgu. A przyjmuje się, że psychika zdrowej osoby jest w stanie uporać się ze śmiercią bliskiej osoby w przeciągu pół roku, maksymalnie roku, przechodząc w tym czasie przez kilka faz. Jeśli ktoś w tym czasie nie upora się z żałobą, powinien skorzystać z pomocy specjalisty – terapeuty, psychologa, psychiatry.

Czytaj też: Ostatnie pożegnanie zmarłego – wzory mowy pogrzebowej

Żałoba jako stan psychiczny

Psychologowie mówią o kolejnych fazach, będących naturalnymi stadiami żałoby.

I faza żałoby – szok i zaprzeczenie

Szczególnie, kiedy śmierć była niespodziewana, reakcję psychologiczną zazwyczaj można nazwać szokiem. Często towarzyszy mu rodzaj otępienia. Wiele osób nie dopuszcza do siebie myśli o śmierci bliskiego. Niejednokrotnie pogrzeb przeżywa się na tak zwanym „autopilocie”, automatycznie, mechanicznie, nie do końca uzmysławiając sobie, co się w ogóle wydarzyło.

II faza żałoby – dezorganizacja

Po śmierci bliskiej osoby szybko następują reakcje organizmu świadczące o naszej głębokiej fizycznej i psychicznej dezorganizacji. Fizycznie może to oznaczać na przykład zaburzenia snu czy łaknienia. Psychicznie – niemożność poradzenia sobie z najprostszymi czynnościami. Wiele z nich wywołuje lęk, zdenerwowanie.

III faza żałoby – bunt

Po pewnym czasie, osoba przeżywająca żałobę zaczyna wchodzić w fazę buntu. To wtedy pojawiają się pytania: „dlaczego to się stało?”, „dlaczego mi to zrobiłeś?” Żal kierujemy do zmarłego, do siebie, do Boga, do innych ludzi. W tym etapie może się pojawić pewna doza agresji, a jeszcze częściej – zawiści. Nie możemy znieść widoku innych osób, rodzin, cieszących się szczęściem, zdrowiem – po prostu życiem.

IV faza żałoby – smutek

Prawidłowo przebiegający wewnętrzny proces żałoby powinien nas zaprowadzić po kilku tygodniach lub miesiącach w rejony depresyjne. Mija już szok, otępienie, bunt. Pojawia się zwykły smutek i inne objawy charakterystyczne dla depresji: unikanie towarzystwa, płaczliwość, niska samoocena, widzenie przyszłości w czarnych barwach. To naturalne. Nienaturalna i problematyczna staje się dopiero sytuacja, gdy w fazie smutku i depresji grzęźniemy na dobre, nie będąc w stanie przejść do fazy ostatniej – akceptacji.

V faza żałoby – akceptacja

Poprawnie przebiegający proces żałoby powinien się zakończyć akceptacją – pogodzeniem się ze śmiercią bliskiej osoby, które jednocześnie jest naszym własnym powrotem do świata żywych, do spotkań z ludźmi, do codziennego uśmiechu, zdolności odczuwania szczęścia. Jak długo trwa dotarcie do tego punktu? Wszystko jest kwestią indywidualną – zależy od psychiki, a także stopnia bliskości ze zmarłym. Niemal pewne jest, że w przeciętnie, typowo skonstruowanej rodzinie żałoba po babci będzie trwała krócej, niż żałoba po mamie, nie mówiąc już o żałobie po dziecku, która – jak się czasem mówi – może nie skończyć się nigdy.

Zobacz też: Ekshumacja – czym jest ekshumacja zwłok? Jak wygląda?