Przedawnienie długu to mechanizm, dzięki któremu zadłużenie – mimo iż nie znika – nie musi być spłacane. Dłużnicy często jednak nie mają tego świadomości, co wykorzystują firmy zajmujące się obrotem i egzekucją długów, usiłując ściągać dawno przeterminowane roszczenia. Sytuację ma zmienić nowelizacja kodeksu cywilnego, dzięki której przedawnienie roszczeń będzie musiało być z urzędu pilnowane przez sędziego wydającego nakaz zapłaty. Co więcej, z 10 do 6 lat ma być skrócony ustawowy termin przedawnienia długu.

Przedawnienie roszczeń

Artykuł 118 kodeksu cywilnego stanowi, że  „jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi lat dziesięć, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – trzy lata”. Bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne.

Najprawdopodobniej wkrótce to się zmieni, jako że w parlamencie procedowany jest projekt noweli kodeksu cywilnego, przygotowanej przez Ministerstwo Sprawiedliwości. Najistotniejsza jest informacja, że 10-letni okres na przedawnienie długu zostaje skrócony do 6 lat. Natomiast wydłużeniu może w praktyce ulec 3-letni okres przedawnienia długu związanego z prowadzeniem działalność gospodarczej. Nowe prawo zakłada bowiem, iż koniec terminu przedawnienia roszczeń przypadać będzie dopiero na ostatni dzień roku kalendarzowego. A zatem, jeśli jakieś roszczenie stanie się wymagalne na przykład 1 stycznia 2019 roku, jego przedawnienie nastąpi dopiero 31 grudnia roku 2022, a więc po blisko 4 latach (bez jednego dnia).

Czytaj: Dług zamiast spadku

Przedawnienie długu – koniec z handlem starymi długami?

Nowelizacja kodeksu cywilnego ma też ukrócić handel przeterminowanymi długami, wykorzystujący nieświadomość dłużników odnośnie instytucji przedawnienia roszczenia. Obecnie do takich sytuacji dochodzi dość często, a to z powodu dużej luki, która pozostaje otwarta w polskim prawie. Przedawnienie długu w Polsce nie oznacza bowiem jego wymazania. Dług nadal istnieje, tyle że dłużnik nie musi go spłacać. Jego ewentualna spłata po okresie 10 lat staje dobrowolna. Wiele osób o przedawnieniu roszczeń jednak nie wie, na czym bazują firmy handlujące starymi długami. Wskutek tego często dochodzi do prób egzekucji długów, których spłacać już nie trzeba.

Obecnie to na dłużniku spoczywa obowiązek wykazania się wiedzą oraz aktywnością. Wiedząc, że nasz dług jest przedawniony i spotykając się z próbą jego egzekucji, musimy wnieść do sądu tzw. powództwo przeciwegzekucyjne. Dopiero z naszej inicjatywy sąd zajmie się kwestią przedawnienia długu. Po zmianach to sędzia będzie musiał z urzędu sprawdzić, czy dany dług nie uległ przedawnieniu. Nie będzie zatem możliwe zasądzenie egzekucji przedawnionego długu.

Przeczytaj także: Spadek – najważniejsze informacje

Przedawnienie długu u komornika

Na gruncie dotychczasowych przepisów możliwe jest, że do kancelarii komorniczej trafi wniosek egzekucyjny z tytułem wykonawczym dotyczący roszczenia, które już dawno się przeterminowało, i musi on zostać zrealizowany. Przedawnienie długu u komornika nie jest badane, kancelaria otrzymując stosowne pismo ma obowiązek wszcząć egzekucję nawet w sytuacji przedawnionego roszczenia.

Na szczęście dłużnik nie jest całkowicie bezbronny, o ile ma świadomość swoich praw (a z tym bywa różnie). W każdym razie, w tego typu sytuacji można wystąpić do sądu ze wspomnianym wyżej powództwem przeciwegzekucyjnym. Pamiętajmy, że sprawę rozstrzygamy przed sądem, zatem bezcelowe są próby negocjacji z komornikiem, który nie może sam z siebie odstąpić od powierzonych mu czynności.

Czytaj także: Spadek z dobrodziejstwem inwentarza

Przedawnienie długu bankowego

Zagadnieniem interesującym wiele osób jest przedawnienie długu bankowego. Jest to bowiem jedna z tych sytuacji, gdy zastosowania nie znajdują przepisy ogólne, mówiące o maksymalnie 10-letnim okresie przedawnienia roszczeń, a przepisy szczegółowe. Przy czym należy sobie zdać sprawę z tego, że przedawnienie długu bankowego w istocie określane jest przez kilka odrębnych przepisów, zależnie od dokładnego przedmiotu sprawy.

W przypadku niespłaconego debetu na koncie, przedawnienie roszczeń następuje po 2 latach, przy czym termin liczy się od dnia wymagalności debetu, nie zaś jego powstania.

Jeśli chodzi o zobowiązanie z tytułu kredytu lub pożyczki, przedawnienie długu bankowego następuje po 3 latach od dnia, kiedy należało spłacić zobowiązanie. Podobnie rzecz wygląda w przypadku nieuregulowanego zobowiązania na karcie kredytowej – również w grę wchodzą 3 lata i również termin płynie od dnia wymagalności zadłużenia.

Przedawnienie długów spadkowych

Niezwykle dużo emocji budzi kwestia długów po zmarłych spadkodawcach. Przedawnienie długów spadkowych następuje dopiero po 10 latach i to w sytuacji, gdy wierzyciel nie podjął żadnych kroków, by swoją należność odzyskać. Pamiętajmy, że otrzymanie spadku – niezależnie czy na drodze dziedziczenia ustawowego, czy testamentowego – nakłada na nas obowiązek przyjęcia zarówno aktywów, jak i zobowiązań zmarłego. Jeśli miał on długi, również obciążają one nasze konto. Na szczęście od 2015 roku nie implikuje to tak dramatycznych sytuacji, jak w latach wcześniejszych. Dawniej nie wywiązanie się w ciągu 6 miesięcy z obowiązku ewentualnego odrzucenia spadku oznaczało, że spadkobierca przyjął w całości aktywa ale też wszystkie zobowiązania zmarłego. Od trzech lat istnieje domniemanie, że ewentualny dług zostaje przyjęty jedynie do wysokości odziedziczonego majątku.

Czytaj też: Dziedziczenie – jak nie spłacać rodzinnych długów

Kiedy przedawnia się dług w ZUS, skarbówce, za czynsz

Na koniec krótkie zestawienie terminów przedawnienia roszczenia w zależności od jego charakteru.

  • Roszczenie stwierdzone prawomocnym wyrokiem sądu – 10 lat
  • Należność wobec ZUS z tytułu składek na ubezpieczenia – 10 lat
  • Zobowiązania wobec urzędu skarbowego – 5 lat
  • Zobowiązanie z tytułu niespłaconego kredytu lub zadłużenia na karcie kredytowej – 3 lata
  • Zobowiązanie z tytułu zadłużenia na koncie bankowym – 2 lata
  • Długi alimentacyjne – 3 lata
  • Zadłużenie czynszowe – 3 lata
  • Roszczenie wobec pracodawcy w związku z wynagrodzeniem – 3 lata
  • Roszczenie z tytułu jazdy bez ważnego biletu – 2 lata
  • Przedawnienie roszczeń telekomunikacyjnych – 2 lata