Podział majątku spadkowego jest procedurą, która pozwala rozdzielić majątek wchodzący w skład spadku. Fizyczny podział spadku nie jest tożsamy z podziałem procentowym, wynikającym z testamentu, albo zasad dziedziczenia ustawowego. Zobacz, czym jest podział spadku, jak przeprowadzić podział majątku po rodzicach, czy po śmierci męża. Sprawdź, kiedy przeprowadzamy podział majątku u notariusza, a kiedy w sądzie.

Podział majątku

Czym innym jest ustawowy, albo testamentowy podział majątku, jeśli chodzi o procentowe udziały przypadające na poszczególnych spadkobierców, a czym innym jest fizyczny podział majątku. Jak wiemy, na majątek składają się często rzeczy co do zasady niepodzielne, takie jak:

  • mieszkania,
  • samochody,
  • kosztowności,
  • dzieła sztuki itd.

Jeśli spadkobierców jest przynajmniej dwóch, powstaje między nimi wspólność majątku spadkowego. Majątek ten należy rozdzielić. Spadkobiercy muszą w jakiś sposób podzielić się masą majątkową. Jak? Posłużmy się w dalszej części przykładem prostej sprawy podziału majątku po rodzicach między dwójkę ich dorosłych dzieci.

Sprawdź: Podatek od spadku – wysokość, zasady. Jak obliczyć?

Podział majątku po rodzicach

Jan i Katarzyna stanęli w obliczu konieczności dokonania podziału majątku po rodzicach, którzy zginęli w wypadku. Rodzice nie zostawili testamentu, dziedziczenie odbywa się na drodze ustawowej. Rodzeństwo otrzymało w spadku mieszkanie rodziców, wszystkie zawarte w nim ruchomości, samochód oraz udziały w funduszu inwestycyjnym o wartości 50 tysięcy złotych oraz oszczędności w kwocie 10 tysięcy złotych.

Wedle zasad dziedziczenia ustawowego, które stosujemy wobec braku testamentu, Jan i Katarzyna odziedziczyli majątek w udziałach wynoszących po 1/2 . O ile łatwo sobie wyobrazić prosty podział papierów wartościowych oraz gotówki, o tyle kłopotów nastręczają aktywa takie jak mieszkanie, auto, meble i sprzęty domowe. Jak je podzielić na pół? W jaki sposób Jan i Katarzyna mają dokonać podziału majątku po rodzicach?

Czytaj też: Dziedziczenie ustawowe – zasady, kolejność, definicje

Podział spadku

Pierwszą kwestią, jaką powinno się rozstrzygnąć rozpoczynając podział majątku spadkowego, jest potwierdzenie praw do spadku. Czyni się to na drodze sądowej. W toku postępowania spadkowego należy uzyskać postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku. Poświadczenie prawa do spadku można też uzyskać u notariusza, pod warunkiem zgodnego stawiennictwa i akceptacji ze strony wszystkim osób zainteresowanych.

W naszym prostym przykładzie taka okoliczność nie zaistnieje. W bardziej skomplikowanych sytuacjach, gdy mamy do czynienia z testamentem i wieloma spadkobiercami, może się okazać, że któraś z osób ustawowo uprawnionych do spadku, nie została uwzględniona w testamencie, albo też została uznana za niegodną dziedziczenia.

Zobacz: Dziedziczenie długów – zasady. Jak nie spłacać rodzinnych długów?

Prawo spadkowe – podział majątku

Podział majątku po śmierci spadkodawcy dokonuje się obierając jedną z dróg – sądową lub notarialną. W praktyce sprawa sądowa jest konieczna, gdy miedzy spadkobiercami istnieje spór, co do podziału majątku. Załatwienie formalności w postaci umowy podpisanej przed obliczem notariusza odbywa się z sytuacji pełnej zgodności wszystkich stron co do tego, jak ma wyglądać podział majątku. Umowa musi zostać podpisana przez wszystkich spadkobierców, w przeciwnym razie będzie nieważna.

Sprawdź także: Prawo do zachowku – komu się należy. Darowizna a zachowek

Podział spadku u notariusza

Podział spadku u notariusza polega na spisaniu umowy o dział spadku między spadkobiercami. W umowie tej określają oni, kto i co otrzyma z masy spadkowej. Tak jak powiedzieliśmy – na warunki muszą przystać wszyscy spadkobiercy.

Podział majątku z natury rzeczy jest nieco umowny (np. wobec problemów z oszacowaniem wartość przedmiotów, czy też niemożnością ich fizycznego podziału). Mogą się więc strony dobrowolnie umówić, że ktoś na przykład otrzyma mieszkanie, inna samochód i kosztowności, a pozostałą różnicę wyrówna w gotówce. Podział majątku dotyczy tylko aktywów, nie dzieli się w ten sposób pasywów, czyli zobowiązań zmarłego spadkodawcy.

Czytaj: Odrzucenie spadku – u notariusza czy w sądzie? Sposoby i terminy

Podział majątku po śmierci

W przypadku zaistnienia sporu między spadkobiercami o podział majątku, sprawa najczęściej kończy się w sądzie. Składając wniosek z żądaniem podziału spadku do sądu, spadkobiercy winni się zwrócić o zabezpieczenie aktywów wchodzących w skład masy spadkowej, a także sporządzenie ich wykazu. Listę sporządza komornik, chyba że już wcześniej był przeprowadzony spis inwentarza (np. na potrzeby wyliczenia zachowku) – wówczas należy go dołączyć do wniosku.

W przypadku, gdy w skład masy spadkowej wchodzi nieruchomość, załączamy akty notarialne, wypisy z ksiąg wieczystych i rejestru gruntów i lokali, potwierdzające prawo nieżyjącego spadkodawcy do danej nieruchomości. Co ważne – załączamy też postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku. Jeśli go jednak jeszcze nie mamy, nie stanowi to przeszkody. Sąd zajmie się wydaniem takiego postanowienia w trakcie sprawy o podział spadku.

Finalnie sąd dokonuje podziału majątku, albo uwzględniając gotową propozycję złożoną przez spadkobierców, albo decydując się na własne rozwiązania.

W przypadku niemożności równego podziału spadku (np. ze względu na nieproporcjonalną wartość jednostkowych aktywów wchodzących w jej skład), różnice wyrównywane są w formie pieniężnej.

Zobacz też: Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku – jak napisać?