Mieszkanie komunalne wciąż jest dobrem pożądanym i deficytowym. W większości dużych miast w kolejce po mieszkanie komunalne trzeba czekać miesiącami a nawet latami. Oczywiście, o ile urzędnicy wniosek o mieszkanie komunalne zaakceptują. Czym jest mieszkanie komunalne? Jak starać się o mieszkanie z urzędu miasta? Jaki trzeba spełnić warunki, żeby dostać mieszkanie komunalne? Czy możliwe jest dziedziczenie mieszkania komunalnego?

Mieszkanie komunalne – czym jest?

Mieszkanie komunalne to lokal wchodzący w skład zasobu mieszkaniowego gminy. A zatem mieszkanie komunalne to inaczej mieszkanie gminne. Właścicielem mieszkania komunalnego zawsze pozostaje gminna, natomiast osoby w nim zamieszkujące są jedynie najemcami. GUS szacuje, że polskie gminy łącznie dysponują zasobem około 870 tysięcy mieszkań komunalnych, w których żyją 3 miliony osób. Do największych „kamieniczników” w kraju należą takie miasta, jak Łódź i Wrocław.

Aby móc wprowadzić się do mieszkania komunalnego, należy spełnić wymogi określone przez daną gminę. Są to przepisy lokalne, dlatego mogą się różnić w przypadku poszczególnych samorządów. Mieszkanie komunalne co do zasady ma służyć osobom, które mają dochód na tyle duży, by pozwalał regulować czynsz i na tyle niski, by uniemożliwiał poszukiwanie mieszkania na wolnym rynku. Oczywiście to teoria – organy kontrolne, takie jak NIK, niejednokrotnie wskazywały niepełną przejrzystość zasad rządzących rozdziałem mieszkań komunalnych, które wciąż pozostają atrakcyjnym dobrem deficytowym.

Przeczytaj: Wynajem a emerytura 

Wniosek o mieszkanie komunalne

Jak starać się o mieszkanie z urzędu miasta? Jakie warunki trzeba spełnić, żeby dostać mieszkanie komunalne? Na początek musimy wypełnić wniosek o mieszkanie komunalne. Jego wzór otrzymamy w stosownym urzędzie miasta lub gminy albo ściągniemy ze strony internetowej danego samorządu. Wypełniając wniosek o mieszkanie komunalne, oprócz danych osobowych, podać będziemy musieli informacje dotyczące dochodów w rodzinie a także obecnej sytuacji mieszkaniowej. Co ważne, osoba starająca się o mieszkanie komunalne, nie może mieć prawa własności jakiejkolwiek nieruchomości mieszkalnej. Wiele samorządów określa też minimalny czas zamieszkiwania w danej gminie w momencie złożenia wniosku.

Po złożeniu dokumentów, pozostaje uzbroić się w cierpliwość. Nawet jeśli wniosek zostanie pozytywnie zweryfikowany, w większości gmin będzie to oznaczać co najwyżej wpisanie na listę oczekujących. Kolejki po mieszkanie komunalne są tak duże, że czas oczekiwania może wynieść kilka miesięcy, a nawet lat.

Przeczytaj też: Darowizna mieszkania 

Kryterium dochodowe – mieszkanie komunalne

Tak jak wspomnieliśmy, przy rozdziale mieszkań komunalnych niezwykle ważne jest kryterium dochodowe. Mieszkanie komunalne co do zasady nie powinno być zamieszkiwane przez osoby najbogatsze. W wielu miastach górny pułap dochodów na jedną osobę to około 2,2 tysiąca złotych w przypadku gospodarstw jednoosobowych i 1,7 tysiąca w gospodarstwach wieloosobowych. W Warszawie przyjęto, że próg stanowi odpowiednio 220 i 160 procent najniższej emerytury (a ta w od marca 2018 r wynosi 1029 zł). W Łodzi, gdzie progi do niedawna były bardzo wysokie, w 2016 roku zostały obniżone do 2250 oraz 1809 zł.

Zobacz też: Wzorcowe mieszkanie dla seniora

Mieszkanie socjalne a komunalne

Mieszkanie komunalne często mylone jest z mieszkaniem socjalnym. Istotnie, oba pochodzą z zasobów mieszkaniowych gminy, jednak lokal socjalny przyznawany jest na innych zasadach, inny też jest jego standard. Mieszkanie socjalne przysługuje wyłącznie osobom, które nie posiadają jakiegokolwiek prawa do mieszkania, czy to własnościowego, czy komunalnego, czy socjalnego. W praktyce bardzo często są to osoby z wyrokami eksmisyjnymi. Niższe, niż w przypadku mieszkań komunalnych, są tu kryteria dochodowe. Zdecydowanie niższe są też czynsze – wynoszą do 50 procent najniższego czynszu komunalnego. W oczywistym stopniu odbija się to na jakości – mieszkania socjalne zazwyczaj mają bardzo niski standard. W odróżnieniu od mieszkań komunalnych, lokale socjalne nie mogą być wykupione.

Czytaj też: Mieszkanie dla seniora. Czym się kierować przy zakupie? 

Dziedziczenie mieszkania komunalnego

Dziedziczenie mieszkania komunalnego to zwrot tyleż popularny, co i niepoprawny. Jako, że mieszkanie komunalne należy do gminy, lokator zaś jest tylko najmującym, nieruchomość taka nie może być dziedziczona. Istnieje jednak możliwość „wejścia w stosunek najmu” po zmarłym członku rodziny. Jest to możliwe na gruncie zapisów Kodeksu Cywilnego. W art. 691 czytamy, że w stosunek najmu mogą wejść osoby najbliższe zmarłemu, a więc: współmałżonek, wspólne dzieci najemcy i jego współmałżonka, inne osoby wobec których najemca miał zobowiązanie alimentacyjne, oraz osoba „pozostająca faktycznie we wspólnym pożyciu z najemcą” – w ostatnim przypadku chodzi po prostu o konkubinę lub konkubenta.

A zatem o „dziedziczeniu mieszkania komunalnego” możemy mówić tylko w przenośni. Pamiętajmy też, że powyższe regulacje mają zastosowanie do sytuacji, gdy zmarły był jedynym najemcą lokalu. Jeśli mieszkanie komunalne było wynajmowane wspólnie z małżonkiem lub inną osobą, pozostali przy życiu najemcy pozostają w lokalu na niezmienionych zasadach.

Czytaj też: Dziedziczenie mieszkania – komunalne, spółdzielcze, własnościowe

Mieszkanie komunalne – wykup

Mieszkania komunalne bynajmniej nie są skarbonką, z której gminy czerpią pieniądze. Wręcz przeciwnie. Zazwyczaj stan nieruchomości jest tak zły, że czynsze nie są w stanie pokryć kosztów napraw i bieżącego utrzymania. Samorządy zatem chętnie pozbywają się mieszkań komunalnych. Dobrym przykładem jest Łódź, miasto w którym wciąż znajduje się 45 tysięcy mieszkań komunalnych – 38 tysięcy zamieszkałych i 7 tysięcy pustych (nie nadających się do użytkowania lub opróżnionych w związku z prowadzoną rewitalizacją). Od lat możliwy jest wykup tego typu nieruchomości na własność, a zachętą jest ogromna bonifikata sięgająca obecnie od 60 do 90 procent, w zależności od wieku budynku. Podobne, mniejsze lub większe zachęty, stosuje bardzo wiele gmin w Polsce będących właścicielami mieszkań komunalnych.

Pamiętajmy, że bez konieczności zwrotu bonifikaty, mieszkanie wolno sprzedać dopiero po 5 latach.