Dziedziczenie długów to ciemna strona spadku. Świadomość tego, kto dziedziczy długi, jak i w ogóle świadomość dotycząca spraw spadkowych nie jest w Polsce duża. Odpowiedzialność za długi spadkowe często spada niespodziewanie na osoby, które nie wiedziały o tym, że są spadkobiercami, a tym bardziej – że można odziedziczyć na przykład długi po rodzicach. Zobacz, na czym polega dziedziczenie długów, kto ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe.

Dziedziczenie długów

Dziedziczenie długów, jeśli tylko zmarły spadkodawca je posiadał, jest nieodzowną częścią spadku. Spadek bowiem to ogół praw majątkowych, ale też obowiązków należących do spadkodawcy w chwili jego śmierci i przechodzących na jego następców prawnych w drodze dziedziczenia – albo testamentowego albo (w sytuacji gdy nie ma testamentu) ustawowego, zgodnego z zasadami Kodeksu Cywilnego.

O ile prawa wiążą się z nabyciem przez spadkobierców różnych aktywów (dom, samochód, pieniądze, akcje), o tyle po stronie obowiązków znajdować się mogą rozmaite pasywa, czyli mówiąc inaczej długi spadkowe. Zaliczamy do nich:

  • niespłacone kredyty,
  • zadłużenie w administracji nieruchomości,
  • prywatną pożyczkę,
  • niezapłacone alimenty i wiele innych.

Podkreślmy z całą mocą: odpowiedzialność za długi spadkowe ciąży w takiej sytuacji na spadkobiercach. Na szczęście od 2015 roku prawo jest łaskawsze dla osób, którym na barki spadną długi po rodzicach.

Czytaj też: Dziedziczenie ustawowe – zasady, kolejność, definicje

Kto dziedziczy długi

Kto dziedziczy długi, to bardzo ważne pytanie? Żeby na nie odpowiedzieć należy wyjaśnić jakie są ogólne mechanizmy dziedziczenia. A są one dwa. Na podstawie testamentu, lub ustawowo, na mocy zapisów Kodeksu Cywilnego. Jeżeli zmarły zostawił testament, spadkobiercami są wszystkie osoby wymienione w ostatniej woli, dokładnie tak, jak życzył sobie tego spadkodawca.

Jeśli jednak testamentu nie ma, stosuje się tak zwane dziedziczenie ustawowe na podstawie Kodeksu Cywilnego. Określa ono, że w pierwszej kolejności spadek obejmują dzieci i małżonek zmarłego. Jeśli jedno z dzieci nie żyje – w jego miejsce wchodzą jego dzieci, czyli wnuki zmarłego. Jeśli zmarły nie miał dzieci, spadek otrzymują jego małżonek oraz rodzice. W przypadku, gdy nie żyje jedno z rodziców, jego udział obejmuje rodzeństwo spadkodawcy. A gdy nie żyje któreś z braci i sióstr spadkodawcy, jego miejsce zajmują jego dzieci.

Czytaj także: Spadek z dobrodziejstwem inwentarza – co warto o nim wiedzieć?

Długi po rodzicach

Niezależnie od tego, czy spadek nabywa się na mocy testamentu, czy w drodze dziedziczenia ustawowego, spadkobierca musi określić swoje stanowisko wobec spadku. Do niedawna miał dwa wyjścia, od niedawna ma trzy:

  • może spadek przyjąć w całości, co oznacza, że otrzyma wszystkie przypadające na niego składniki majątku, ale też i wszystkie długi spadkowe w pełnej wysokości;
  • może przyjąć spadek z dobrodziejstwem inwentarza (to nowość w prawie obowiązująca od 2015 roku), co oznacza, że za ewentualne długi spadkowe będzie odpowiadać tylko do wysokości odziedziczonego majątku;
  • może spadek odrzucić w całości. Wówczas nie otrzyma nic z majątku, ale ma też pewność, że nie będzie musiał zaprzątać sobie głowy długami po rodzicach czy innymi długami spadkowymi.

Odrzucenie bądź przyjęcie spadku ma formę oświadczenia składanego do sądu lub kancelarii notarialnej. Spadkobierca ma na to 6 miesięcy od momentu kiedy dowiedział się o powołaniu do spadku. W praktyce często liczy się 6 miesięcy od daty śmierci spadkodawcy.

Czytaj: Odrzucenie spadku – u notariusza czy w sądzie? Sposoby i terminy

Odpowiedzialność za długi spadkowe

Jeżeli wspomniane oświadczenie nie zostanie złożone, sąd przyjmuje domniemanie, że spadek został przyjęty. Obowiązujące do 2015 roku przepisy były powodem wielu dramatów, osoby które w nieświadomy sposób nie wywiązały się z obowiązku złożenia oświadczenia, często dowiadywały się, że ponoszą odpowiedzialność za długi spadkowe w wysokości wielokrotnie przewyższającej to, co zmarły pozostawił im w formie aktywów. Spadek przyjmowany był bowiem w całości.

Nowelizacja prawa poprawiła sytuację spadkobierców – od 2 lat zakłada się, że spadek został przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza. To znaczy, że spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe jedynie do wysokości odziedziczonych aktywów.

Sprawdź: Podatek od spadku – wysokość, zasady. Jak obliczyć?

Do którego pokolenia dziedziczy się długi?

Co ważne – odrzucenie spadku przez spadkobiercę nie kończy sprawy, jeżeli ma on potomstwo. W takiej sytuacji to na jego dzieci spada odpowiedzialność za długi spadkowe, jeśli takowe istnieją. Aby tak się nie stało, również dzieci muszą spadek odrzucić. Jeśli są niepełnoletnie, odrzucenia dokonuje rodzic za zgodą sądu rodzinnego.

Sprawdź też: Wydziedziczenie – informacje, skutki. Jak to zrobić?

Długi spadkowe – dziedziczenie długu alimentacyjnego

W ramach odpowiedzialności za dług spadkowe nie przejdzie na spadkobierców obowiązek alimentacyjny. Dziedziczeniu podlegają prawa i obowiązki majątkowe, nie zaś osobiste. Obowiązek płacenia alimentów jest zobowiązaniem osobistym, nie majątkowym, dlatego wygasa wraz ze śmiercią osoby, na który jest nałożony.

Ale uwaga: to że spadkobiercy nie będą płacić alimentów za spadkodawcę w przyszłości, nie znaczy, że nie muszą zapłacić alimentów, których spadkodawca nie zapłacił za życia, tworząc tak zwany dług alimentacyjny. Wszystkie alimenty, które stały się wymagalne do dnia jego śmierci, są uznawane za długi spadkowe, które spadkobiercy muszą uregulować.

Zobacz także: Podział majątku (spadku) – po śmierci rodziców, małżonka