Dieta przy chorobach jelit odgrywa równie ważną rolę jak farmakoterapia. Odpowiednie dobranie produktów jest w stanie zapobiec niedożywieniu, które jest częstą konsekwencją zapalenia jelit. Czasami warto sięgnąć po diety przemysłowe, które nie tylko potrafią ograniczyć stan zapalny, a także poprawić odżywienie pacjenta.

Choroby jelit dotykają coraz częściej mieszkańców krajów wysokorozwiniętych. Szacuje się, że na nieswoiste zapalenie jelita cierpi około 3 mln Europejczyków. Liczba pacjentów z tym schorzeniem wzrasta zwłaszcza w krajach Europy Wschodniej i Południowej, choć dotychczas najwięcej przypadków notowano na zachodzie i północy naszego kontynentu. Polscy eksperci szacują, że w naszym kraju liczba chorych może sięgać nawet 50-100 tys. osób (w tym 10-20 tys. z chorobą Leśniowskiego-Crohna, a z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego cztery razy więcej).[1] Jednym słowem choroby jelit stają się już chorobami cywilizacyjnymi.

Dieta przy chorobach jelit

Najcięższe schorzenia jelit to choroby autoimmunologiczne, w których nasz własny układ odpornościowy atakuje błonę śluzową jelit. Dlaczego tak się dzieje? Przyczyny chorób jelit nie są do końca znane, ale nie bez znaczenia są zmiany w mikroflorze jelitowej, które powstają na skutek coraz bardziej sterylnych warunków życia, częstego przyjmowania antybiotyków czy spożywania przetworzonej żywności. W wyniku tego u pacjentów dochodzi do stałego zapalenia jelit, któremu towarzyszą:

  • utrata łaknienia,
  • wymioty i nudności,
  • przewlekłe krwawienie,
  • zaburzenia trawienia i wchłaniania,
  • uporczywa biegunka,
  • zwiększony metabolizm,
  • niedokrwistość niedobarwliwą,
  • niedobory mikro- oraz makroelementów.

Wszystkie te objawy sprawiają, że bardzo często chorobom jelit towarzyszy niedożywienie pacjentów. I tak dla przykładu niedożywienie wśród osób z chorobą Leśniowskiego-Crohna dotyka około 75 proc. pacjentów hospitalizowanych, a 60-80 proc. pacjentów z tą chorobą cierpi na anemię[2].

Czytaj też: Dieta przy nowotworze – jelita grubego, wątroby, płuc oraz prostaty

Zapalenie jelit – jak żywić pacjenta?

Leczenie pacjentów cierpiących na nieswoiste choroby zapalne jelit, którego nieodłącznym elementem jest odpowiednia dieta, ma nie tylko poprawić jakość życia pacjenta, ale także zapobiec niedożywieniu i możliwie jak najdłużej utrzymać remisję choroby, oraz zapobiec rozwojowi groźnych powikłań. Pamiętajmy jednak, że dieta w okresach remisji i nasilenia objawów choroby jest różna. Warto też wiedzieć, że u osób ze średnionasilonymi objawami choroby żywienie dojelitowe dietami przemysłowymi może być równie skuteczne jak steroidy[3]. Wykazano, że żywienie dojelitowe ogranicza nie tylko stan zapalny oraz poprawia odżywienie pacjentów, zmniejszając tym samym ryzyko rozwoju powikłań niedożywienia[4].

Warto zwrócić uwagę na dietę przemysłową polimeryczną, bez błonnika i laktozy taką jak np. Nutramil complex®. To dieta kompletna, wysokoenergetyczna i bezresztkowa. Oprócz białek i węglowodanów, zawiera witaminy, mikroelementy i tłuszcze. Może nie tylko uzupełnić, ale nawet całkowicie zastąpić dietę. Nutramil complex® jest klinicznie wolny od laktozy, tj. jej ilość nie przekracza 0,02 g/100 kcal w całodziennej diecie, co jest zgodne z opinią Panelu Naukowego EFSA ds. żywności dietetycznej, żywienia i alergii. Dzięki temu dietę mogą stosować osoby z nietolerancją laktozy.

Diety płynne, aby były skuteczne, muszą być całkowicie pozbawione błonnika i zupełnie wchłonąć się w górnej części układu pokarmowego, co związane jest ze znaczącym uspokojeniem układu pokarmowego.

Zobacz także: Dieta przy chemioterapii i po chemioterapii – jak żywić się podczas leczenia raka?

Jelito drażliwe – żywienie po zaostrzeniu choroby

Dieta przy zapaleniu jelit, zwłaszcza po zaostrzeniu choroby powinna być łatwostrawna (5-6 małych posiłków), ubogotłuszczowa (do 40 g tłuszczu na dobę) i bogatobiałkowa (80–120 g białka/dobę). Nie zaleca się podawania dużych ilości błonnika, cukru i laktozy.

Nie zaleca się także roślin wzdymających, takich jak warzywa kapustne i rośliny strączkowe. W zależności od nasilenia objawów z diety eliminuje się też: laktozę, fruktozę, sorbitol i włókna kolagenowe.

Gdy leczenie farmakologiczne nie przynosi spodziewanych efektów warto sięgnąć po tzw. dietę przeciwzapalną (IBD-AID), która kieruje się kilkoma zasadami i polega na:

  • ograniczeniu/wykluczeniu laktozy, cukrów rafinowanych i przetworzonych, węglowodanów złożonych),
  • spożywaniu węglowodanów prostych (monosacharydów),
  • spożywaniu pre- i probiotyków (np. rozpuszczalny błonnik, mleczne produkty fermentowane),
  • modyfikacji składu kwasów tłuszczowych w pożywieniu,
  • pokryciu zapotrzebowania na składniki mineralne i witaminowe
  • obserwacji organizmu w celu rozpoznania nietolerancji pokarmowych,
  • zmianie tekstury żywności (np. blendowanie)[5].

Sprawdź, jak żywić się podczas leczenia raka.

Zapalenie jelit – żywienie w remisji choroby

Dieta w remisji chorób jelit powinny być indywidualnie układana dla danego pacjenta. Na pewno powinno się z takiej diety wyeliminować potrawy tłuste i ciężkostrawne, nasiona roślin strączkowych, warzywa kapustne, posiłki, które długo zalegają w żołądku, potrawy ostro przyprawione, w większych ilościach przetwory owocowe na cukrze i miodzie, surowe owoce, a także mocną kawę, herbatę i alkohol.

Warto za to włączyć do jadłospisu większą ilość białka, produkty bogate w witaminy i składniki mineralne. W jadłospisie pacjenta mogą się znaleźć:

  • warzywa (najlepiej w postaci gotowanej, rozdrobnionej lub w formie soków, mogą też być ziemniaki i marchewka purée)
  • mięso (gotowane mielone: drobiowe, cielęce, z chudych ryb: dorsz, pstrąg, mintaj)
  • jajko na miękko
  • słaby rosół
  • biały ryż
  • sucharki i bułka pszenna
  • napoje: słaba herbata, napar z rumianku, mięty
  • nabiał, ale w postaci kefiru, jogurtu, serka twarogowego (trzeba je wykluczyć w okresie nawrotu objawów choroby).

Uchyłki jelita grubego – dieta

Wraz z wiekiem wzrasta ryzyko pojawienia się tzw. uchyłkowatość jelita grubego, która także wymaga specjalnej diety. Gdy choroba ma postać zapalną zaleca się w pierwszym etapie choroby stosowanie diety bezresztkowej, lekkostrawnej i pozbawionej błonnika. Dozwolone są w tym czasie:

  • sucharki
  • produkty z mąki pszennej
  • chude mięsa i wędliny
  • chude ryby
  • chudy nabiał
  • jajka gotowane
  • masło i oliwę z oliwek.

Taką dietę powinno się stosować przez około 2 tygodnie. Potem można stopniowo wprowadzać dania ubogoresztkowe, ale ilość błonnika nie powinna przekraczać 10 g dziennie.  Z diety należy wyeliminować całkowicie owoce z małymi pestkami (truskawki, maliny, figi).

Dieta przy chorych jelitach – dieta cud nie istnieje

Bardzo często pacjenci np. z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego decydują się na różne diety, które mają przynieść cudowne efekty (dieta marchewkowa, optymalna). Choć początkowo diety takie rzeczywiście mogą przynieść ulgę, w dłuższej perspektywie mogą być groźne dla zdrowia i prowadzić do niedoborów pokarmowych. Dlatego każdą modyfikację diety powinno się konsultować z lekarzem.

Czytaj również: Dieta w chorobie nowotworowej – dieta przy chemioterapii, radioterapii


[1] http://naukawpolsce.pap.pl/

[2] Wielgos Barbara, Klekot Konrad „Znaczenie leczenia żywieniowego w wybranych jednostkach chorobowych” Nutramil

[3] Wielgos Barbara, Klekot Konrad „Znaczenie leczenia żywieniowego w wybranych jednostkach chorobowych” Nutramil

[4] Małgorzata Włochal, Marian Grzymisławski „Nowe trendy leczenia żywieniowego w przypadku nieswoistych chorób zapalnych jelit”

[5] Małgorzata Włochal, Marian Grzymisławski „Nowe trendy leczenia żywieniowego w przypadku nieswoistych chorób zapalnych jelit”